Kadın ve kadının toplumsal konumu
hakkındaki tartışmalar Osmanlı kültür hayatına, batılılaşma hareketi
ile bağlantılı olarak girmiştir. Bu konudaki tartışmalardan biri
olan çokeşlilik sorunu, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren
özellikle roman ve inceleme türü eserlerde geniş biçimde ele alınır.
Ancak günümüzde çok eşlilik bağlamında yapılan bazı araştırmalar
sorunu çağdaşlaşma tarihinde yer aldığından daha fazla öne
çıkarmakta, dolayısıyla gerçekliğin tasvirinden çok, Şarkiyatçı
geleneğin taleplerine yönelik bir kaynakça oluşturulmaktadır.
Çok eşlilik konusundaki ilk önemli
tartışmalardan biri Fatma Aliye Hanım ve Mahmud Esad Efendi arasında
geçer. Bu tartışmaya Türk modernleşme tarihi ve kadın ana başlıklı
araştırmaların hemen hepsinde değinilmektedir. Çeşitli dergilerde
yayımlanan makaleler ve karşılıklı yazışmalarla devam eden bu
tartışmanın bir tarafı olan Mahmud Esad Efendi, çalışmaları Cevdet
Paşa tarafından da takdirle karşılanan hukuki, sosyal ve dini
konularda eser vermiş bir ilim adamıdır. Tartışmanın diğer tarafı
Fatma Aliye Hanım ise, romancı ve yazar olmasının yanında babası ile
Mecelle üzerine çalışmış, kadınların hukuku konularında da
oldukça yetkin bir aydındır. Aynı zamanda birbiri ardına yayımladığı
romanlarla “kadın sorunu”nu ilk ele alan kadın yazardır.
Tartışmalarda ortaya çıkan entelektüel seviye okuyucuların çok
eşlilik konusunda tatmin edici bir polemik izleyebilmelerine imkan
tanımaktadır. Metinlerdeki mantık bağlantılarının iki yazar
tarafından da güçlü bir şekilde takip edilmesi ve tartışmacıların
nazik üslubu, metinlere tartışma adabı açısından da örneklik değeri
kazandırmaktadır.
Elinizdeki kitap, Fatma Aliye Hanım
ve Mahmud Esad Efendi arasında meydana gelen ilk çok eşlilik
tartışmasının tamamını bir araya getirmektedir. Dolayısıyla tarih,
sosyoloji ve kadın ile ilgili araştırmalarda önemli bir boşluğu
dolduracak ve çok eşlilikle ilgili yeni çalışmalara ışık tutacak bir
kaynak mahiyetindedir.