|
İBRAHİM DEMİRCİ "ÇAĞDAŞ FİLİSTİN ŞİİRİ" DOSYASI DOLAYISIYLA Hece dergisi Nisan 2008 tarihli 136. sayısında "Çağdaş Filistin Şiiri" başlıklı bir dosya yayımladı. 90 sayfalık bu dosya, gerek bilgilendirici metinleriyle, gerek şiir örneklerinin zenginliği ve çeşitliliğiyle daha önce benzerini görmediğimiz bir güzellik taşıyordu. Ancak dosyada bu güzelliği gölgelediğini düşündüğüm birtakım eksikler de vardı. Selma Hadra Cayyusi'nin kaleme aldığı ve Fatih Kınalı'nın çevirdiği "Çağdaş Filistin Şiiri" başlıklı yazının yayım yeri ve tarihinin belirtilmemiş olması, bir eksikliktir. Tarih belirtilmiş olsaydı, "Fadwa Tuqan (1917 - ), Abdel Vahab el-Bayyati (1926 - ), Muhammed el-Maghout (1934 -) adlarının yanında parantez içindeki kısa çizgiden sonra sırasıyla, 2003, 1999 ve 2006 yıllarının yazılmamış olması, anlaşılır duruma gelirdi. Çağdaş Filistin Şiiri dosyasında dikkati çeken kusurlardan biri de yazım kargaşasıdır. Selma Hadra Cayyusi'nin adını ondan çevrilen makalenin içinde "Selma Khadra Jayyusi" biçiminde görmek hoş olmasa gerek! Başka dillerin özel adlarını nasıl yazacağımıza karar verip birliğe ulaşmak gerek: Fadwa Tuqan, Fadva Tukan, Fedva Tukan? Carmel, Karmel, Kermel? Hece'de bu yazımların üçü de görülüyor. Oysa özel adları, söylediğimiz gibi ve şimdi kullanmakta olduğumuz harflerle yazabiliriz: El-Nashashibi yerine en-Neşâşibî, Ahmed Shauki yerine Ahmed Şevkî. Nitekim, Shakir, Şakir; Mahmoud Darwish, Mahmud Derviş biçiminde yazılmış. 69. sayfada Mürid Barghoutly biçiminde yazılan ad, 71'de Barghouty, 72'de Mureed Barghouty olmuş. Bu adı Bargusî şeklinde söyleyip yazmanın daha doğru olacağı kanısındayım. Fatih Kınalı'nın çevirisinde şöyle bir cümle var: "Hadatha, pek çok tartışmanın ve yazının konusu hâline gelir." Sözü edilen şeyin "hadâse" (yenilik, yenileşme) olduğu belirtilse iyi olurdu. Aynı metinde Puttenham'ın "öneri"si diye verilen ifadenin "önerme" olması beklenir. Jabra İbrahim Jabra (Cabra?)'dan Aydın Ünal'ın Türkçeleştirdiği Huruç Vakti'nin bir yerinde şu dizeyi okuyoruz: "ne bir adem, ne de İsa elini uzatmadı bana" (s. 91). Burada şair İsa peygamberi andığına göre, "bir adem"den değil, Âdem peygamberden söz ediyor olmalıdır. Mahmud Derviş'in Anneme adıyla çevrilen şiirinin sonunda yer alan "Marcel Khalife tarafından bestelenmiştir" notu (s.102), sanki şiirin son dizesiymiş gibi verilmiş. Bu "teknik" aksaklığın bir benzerine Temim el-Bargusî'nin Kudüs'te şiirinin sonunda da rastlıyoruz: "Mürid el-Bargusî ile Mısırlı akademisyen" (s. 125) ifadesi, şairin biyografisi içinde yer almalıyken, nasılsa oraya konuvermiş. Adı geçen şiirde "Camilerin ve kiliseleri yücelten pencereler" (s. 123) dizesi de "Camileri ve kiliseleri yücelten pencereler" olmalıydı. Aydın Ünal'ın Mahmut Derviş'ten çevirdiği Nüfus Hüviyet Cüzdanı şiirinde geçen "Cümle ahvadıma/Bir tek şu kayalar kaldı" (s. 105) cümlesinde, "torunlarıma" anlamına gelen "ahfadıma" kelimesinin yanlış yazıldığı görülüyor. Ali Kozan'ın Türkçeleştirdiği ve "Mahmut Derviş'le Söyleşi: Şair Bazen Kahramandır Ama Her Zaman İnsandır" başlığıyla sunulan derlemede şöyle bir cümle var: "İsrailliler barışın önünde bir duvar değiller, onlar barıştan korkuyorlar." Bu cümleyi okuyunca duraksadım. Acaba şair, İsraillilerin barışın önünde yalnızca bir duvar olmadığını, aynı zamanda barıştan korktuklarını mı söylemek istiyor, dedim. Söyleşinin Fransızca metnine bakınca durumun başka olduğunu gördüm. Orada "les Israéliens ne sont pas mûrs pour cette paix, ils ont peur de la paix." yazılıydı. Yani İsrailliler bu barış için "mûrs/olgun/hazır" değildiler. Belli ki çevirmen, dalgınlık veya aceleyle "mûr" kelimesini "mur" (duvar) görmüştü. Düzeltme imi, sadece Türkçede değil, Fransızcada da önemli. Aynı metinde "poetikanın şiirde nasıl uygulandığı" yerine "poetikanın şiir de nasıl uygulandığı", "her şairinki kendine özgüdür" yerine "her şairin ki kendine özgüdür", "istedikleri zaman da yine onlar tarafından değiştirilmekte" yerine "istedikleri zamanda yine onlar tarafından değiştirilmekte" gibi yazım-dizim yanlışları da var. Bir edebiyat dergisinde böyle yanlışlar görmek, beni okuyucu olarak üzüyor. Bu arada çağdaş Filistin şiirinin özgün metinleriyle Türkçe çevirilerinin birlikte basıldığı kitaplar, bestelenmiş şiirlerin yer aldığı cd veya dvd'ler hayal ediyorum.
|