|
"BAKÜ'YE GİDİYORUM AY BALAM" Aslan Kavlak Yapı Kredi Yayınları Eğitim amaçlı bir Azerbaycan yolculuğundan yemiş yüklü büyücek bir torbayla dönen Aslan Kavlak, Nâzım Hikmet'le ilgili bir belgeler toplamını kitaplaştırdı. Yayınevince "Derleme" alt başlığı yakıştırıldığını sandığımız bu malzemeyi yazar, dikkatli bir gözle bölümlemiş; söz konusu malzemeyle uzun süre yatıp kalktığı hemen belli oluyor. Her biri Nâzım Hikmet'in Azerbaycan'da bıraktığı önemli izler olan belgeleri kaynaştırma paragraflarıyla birbirine bağlayan Kavlak'ın çalışması sırf derleme boyutlarını aşan bir görünüme sahiptir. Söz konusu malzeme sadece bölüm başlıkları altında gruplandırılarak art arda sıralansaydı gerçek anlamda bir derlemeden söz edilebilirdi ama Kavlak böyle yapmıyor, belge değeri taşıyan her malzemeyi araştırmaya dayalı bir arka planla besliyor, bir tür 'şerh' çalışması yapıyor. Bu şerhler olmasa, okuyucu kendini dikenlikleri, çalılıkları ve gelişigüzel büyüyen ağaçları ayıklanmamış bir ormanın içinde bulur ve elbette malzemeyi gerektiği gibi değerlendiremezdii. Nâzım'ın ilk şiir kitabının Azerbaycan'da eski harflerle basıldığı bilinir. Fakat Azerbaycan basınında yer alan yazı ve şiirleri, demeçleri, faaliyetleriyle ilgili haberler, duyurular, resimler meçhulümüzdür. Azeri cânibinden bildiklerimiz Ekber Babayev'in hatıralara dayalı aktarımlarından ibarettir. Oysa Kavlak'ın sunduğu malzeme, Nâzım Hikmet'in Azerbaycan edebiyatına olan etkilerini birebir ölçme imkânı sağlıyor. Kitap Nâzım'ın SSCB'ndeki hayatının önemli evreleri esas alınarak bölümlenmiş. İlk bölümde 1920'li yıllardaki, ikinci bölümde 1950'den 1963'e kadar olan dönemdeki, üçüncü bölümde ise ölümünden sonraki birikim gerekli açıklamalar ve notlarla birlikte sunuluyor. "Bakü'ye Gidiyorum Ay Balam" sayesinde Nâzım Hikmet'in Türkiye'den sonra en çok sevdiği ülke olan Azerbaycan'a bağlılığını, gözündeki önemini, Azerbaycan Türkleri üzerindeki bilinçli yönlendiriciliğini, SSCB'nin bu yönlendiricilikten duyduğu endişeyi, Azerbaycan'da Nâzım'a duyulan sevgi ve saygıyı ve daha birçok ayrıntıyı somut bir biçimde görebiliyoruz. Aslan Kavlak'ın Azerbaycan'dan getirdiği onlarca fotoğraf, kitap kapak ve sayfalarının tıpkıbasımları ve Nâzım'la ilgili birçok belgenin kullanıldığı kitap, görsel malzeme açısından oldukça zengin gözüküyor. Ne var ki Yayınevinin bu görselliği heder ettiğini söylemeliyiz. Gereğinden fazla küçültülmüş, bilgisayar ortamında iyice işlenmediği için kararmış resim, tıpkıbasım ve fotoğraflar anlamlarını yitirmiş neredeyse. Aynı özensizliği en sonda bir albüm oluşturan "Fotoğraflar" bölümünde de görüyoruz. Oysa bu fotoğraf ve resimlerin çoğu Türkiye'de ilk kez bir araya geliyor ve yayınlanıyor. Hece'nin Nâzım Hikmet Özel Sayısına kadar Türkiye'de Nâzım hakkında hep aynı şeyler, aynı üslûplarla söylendi durdu. Elde farklı şeyler söylemeyi mümkün kılacak malzeme kalmamıştı belki de. İşte Kavlak'ın çalışması sunduğu yeni birçok malzemeyle durağanlaşmış bir bilgi ve çalışma alanını ikinci kez canlandırıyor. Yazarın sadece en sonda dile getirdiği teklifler bile Nâzım Hikmet alanını hareketlendirmeye yeter de artar bile… Son olarak eserin kaynakçasının şu âna kadar yapılmış Nâzım Hikmet çalışmalarında hiç kullanılmamış birçok kitap, dergi ve gazete yazısı barındırdığını ve Nâzım Hikmet'in Azerbaycan'daki izlerini gösteren bir bibliyografya teşkil ettiğini vurgulayalım. Türkiye'de, mevcut sınırlarımızı aşarak yapılmış bu tür çalışmalara sık rastlanmıyor. YUSUF TURAN GÜNAYDIN
|