| . VEYSELÇOLAK NÂZIM HİKMET: KÜLTÜR ATLASI… Bazı yaşamlar, ait oldukları ülkelerin kültürel, politik, etik, estetik… tarihlerini içerir ve açıklar. Nâzım Hikmet’in yaşam ve sanatına bu açıdan bakılmasının doğru olacağını düşünüyorum. Ona ilişkin yapılacak her değerlendirme için salıklı bir bakış açısı olabilir bu. Şiirleri, tiyatroları, romanları, sanat yazılır, senaryoları, mektupları; hatta resimleri, çevirileri… irdelendiğinde; politikası, sanatı, etik, estetik aranışları karşılayan bir kültür atlasıyla karşılaşılmış olunur. Dil açısından bakıldığında, Türkçe’nin dünyadaki onurudur Nâzım Hikmet. Anadilinin o süt tadı vardır kullandığı Türkçe’de. Yunus Emre’ninki kadar yalın ve insan kokuşludur. Elbette, ondaki dil, bilinçle de örtüşmektedir. Bu özellik, onu yurt ve halk sevgisiyle buluşturacaktır. İşte bu ilişkilenme, onun ideolojik yapılanmasını da belirlemeye koyulacaktır. Anlaşılacağı üzere Nâzım Hikmet, sanat ve politik kavrayışıyla Türkiyelidir. Bu bağlamda araştırıldığında, onun geleneğe bakışı ve ondan yararlanışı da açıklık kazanır. Karşı çıkmanın geleneğe dahil olma anlamına geldiğini çok iyi bilir ve bunun gereğini yapar. Ona göre gelenek, yok sayılacak kültürel bir birikim değil; dönüştürülecek ulusal kültürel bir birikimdir. Oğuzlardan bu yana Türk kültürünün ve Doğu kültürünün somut örneklerini bütün yapıtlarında bulmak olasıdır. Bir bakarsınız, gelişen yaşamın zenginliği karşısında hece şiirinin olanaklarının yetersiz kalacağını söylerken; yeri geldiğinde hece ölçüsüne; putları yıkmak için onca savaşım vermesine karşın aruz ölçüsüne baş vurmakta hiçbir sakınca görmez. Gazali’ yle ilişkilenecektir. Türkülere özenle yaklaşacaktır, onlarda küçük değişiklikler yaparak yeni bir şiir niteliği kazandıracaktır her birine. Gene Türk destanlarından, masallarından, menkıbelerinden, dini kitaplardan (Kuran’dan), belirgin izler bulabilirsiniz şiirlerinde. Neşideler Neşide’sine uzandığını görebilirsiniz bir çalışmasında. Uğramadığı atasözü, deyim yok gibidir. Bu anlamda, Türk dilini yağmaladığı, diğer şairlere pek bir şey bırakmadığı bile düşünülebilir. Bugün Nâzım Hikmet şiirinin biricik oluşunun nedeni de budur. Kim onu izlemeye kalkarsa kalsın, onun bir türevi olmaktan kurtulamamaktadır. Bu nedenle, ondan sonra şair olmak kolay bir iş değildir. Garip ve İkinci Yeni şiir aranışlarını başlatan etkenlerden biri olduğunu düşünmek yanlış olmaz. Nâzım Hikmet’in diğer sanat disiplinlerini de hiçbir zaman boşlamadığı da açıktır. Sinemaya, tiyatroya, plastik sanatlara, masal ve destanlara verdiği önem; şiirinin gövdeleşmesini sağlamıştır ona. Şiirlerinde destan, roman, öykü, masal, tiyatro, senaryo… tadı bulunuşunun nedeni de budur. Birçok şiirindeki düz anlatım (nesir) tutumu, şiirin olanaklarının sonuna kadar geliştirilmesini sağlamış; yeni açılımların öncülüğünü yapmıştır, denilebilir. Böylesine bir yaşam ve sanat yapılanması, Nâzım Hikmet’in geleceği gözeten bir görgü oluşturmasından başka bir şey değildir. O, belki de en çok bu açıdan değerlendirilmeli, bu açıdan ondan yararlanılmalıdır. Dünya kültürünün öğrencisi, geleneksel ustaların çırağı olurken; bilenin bilmeyene olan borcunu da hiç unutmamıştır. Bu kavrayışla olsa gerek, kendine benzer şiirler yazan Orhan Kemal’i romana, öyküye yönlendirişi. Kemal Tahir’in içten ve yapıcı eleştirmeni oluşu. İbrahim Balaban’ı sahiplenişi. Dergileri izleyip gençleri heveslendirişi. Arif Damar, Attila İlhan ve Ahmet Arif’in şiirlerini okuyup “Aşk olsun delikanlılara.” diyen o değil mi? Günümüzde benzer tutumların olmayışı Nâzım Hikmet’in içtenliğini daha anlamlı kılıyor. Bilimsel dünya görüşüne sahip bir şairin, politik bir kimliğin kendisidir Nâzım Hikmet. Diline, kültürüne, ulusuna ve insanın, dünyanın geleceğine adanmış bir yaşamın öznesidir. Edinilmesi gereken sanatsal ve politik görgünün örneklerini koymuştur ortaya. Onca bağlı olduğu dilinden, kültüründen, halkından, toprağından… uzakta, bir özleme gömülü olsa da içerdedir Nâzım Hikmet, Türkiye’dedir. |